2015/04/24

УИХ-ын гишүүд монголч эрдэмтдийн хуралд оролцлоо

Өндөр гэгээн Занабазарын мэлмий гийсний 380 ойг тохиолдуулан "Монголын бурханы шашин: өнгөрсөн, одоо, ирээдүй" сэдэвт олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлыг Унгар улсын Өтвош Лорандын их сургуулийн дэргэдэх Европын Монгол судлалын төв, Монгол ба Төв Ази Судлалын тэнхимтэй хамтран зохион байгууллаа. Хуралд 16 орны 50 гаруй монголч эрдэмтэд чуулж, илтгэл тавьж хэлэлцүүллээ. Энэхүү хуралд УИХ-ын дэд дарга Р.Гончигдорж, УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар болон Бүгд найрамдах Унгар улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Т.Ганди нар оролцлоо.

Хурлын үеэр олон орны эрдэмтэн, судлаачид Өндөр гэгээн Занабазарын шашин, соёлын бүтээлийн онцлог, сүүлийн үеийн түүхийн болон архелогийн эх сурвалж судлалын шинэ баримт, судалгааны дүнг танилцуулж, Занабазар судлал төдийгүй монгол судлалд дорвитой хувь нэмэр оруулсан хурал боллоо. Энэхүү хурлыг зохион байгуулж байгаа Унгарын ЭЛТЭ их сургуулийн Төв Ази судлалын тэнхим нь 1930 оны сүүлээс дорно дахин судлаач, алдарт эрдэмтэн Лагос Лигэтигээс уламжлан нэрт Монголч Хар Доржоор улбаалан одоо Монгол, Ойрад, Халимагийн түүх соёл, хэл угсаатны зүй, бөө мөргөл, буддизм, үндэстний цөөнх, нүүдлийн соёл иргэншил, судлалаар Европт төдийгүй дэлхийд нэр хүндтэй судалгааны төв ажээ.

Дашрамд дурдахад, Унгар улсын парламентын дэд дарга Тамас Шнейдер УИХ-ын дэд дарга Р.Гончигдорж, УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар нарыг хүлээн авч уулзаж, хоёр орны хамтын ажиллагааны талаар санал солилцлоо. Энэ үеэр Унгар Улс ирэх тавдугаар сард багтаан Монгол Улсад суух Элчин сайдны яамаа сэргээхээр болсноо дуулгаж, цаашдын парламентын хоорондын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх талаар ярилцлаа.

С.ОТГОН

 

 

Монгол, Беларусийн ГХЯ-д хоорондын зөвлөлдөх уулзалт болов

Монгол, Беларусийн ГХЯ-д хоорондын гуравдугаар зөвлөлдөх уулзалт энэ сарын 23-нд Улаанбаатар хотноо болов. Зөвлөлдөх уулзалтыг тогтсон түвшний дагуу монголын талаас Гадаад хэргийн дэд сайд Н.Оюундарь, беларусийн талаас Беларусь Улсын Гадаад хэргийн дэд сайд В.Б.Рыбаков нар тэргүүлэн оролцов. Талууд хоёр талын улс төр, худалдаа, эдийн засаг, боловсрол, соёл шинжлэх, ухаан болон хамтын ажиллагааны бусад асуудлаар ярилцаж, санал солилцов.

Дэд сайд Н.Оюундарь Монгол, Беларусийн харилцаа, хамтын ажиллагаа сүүлийн жилүүдэд идэвхжиж, худалдаа, эдийн харилцааны цар хүрээ өргөжин тэлж байгааг онцлон тэмдэглэв. Беларусийн дэд сайд В.Б.Рыбаков Беларусь Улсын уул уурхай, хөдөө аж ахуйн томоохон компаниуд болох Белаз, МТЗ, МАЗ болон Могилёвлифтмаш зэрэг компаниудын монголын талтай хөгжүүлж буй харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг улам өргөжүүлэх сонирхлоо илэрхийлэв.

Зөвлөлдөх уулзалтад хүрэлцэн ирсэн Беларусь Улсын Гадаад хэргийн яамны төлөөлөгчид Зам тээврийн сайд Н.Төмөрхүү, Барилга, хот байгуулалтын дэд сайд, Монгол, Беларусийн Засгийн газар хоорондын худалдаа, эдийн засгийн комиссын дарга Г.Байгалмаа нартай тус тус уулзана.

Эх сурвалж: www.mfa.gov.mn

 

 

 

 

Хүчирхийллийн хуулийг хэлэлцэхийг дэмжлээ

Улсын их хурлын баасан гаригийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хоёр чухал хуулийн төслийг гишүүд хэлэлцэн дэмжсэн юм. Тухайлбал, Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн нэрийн дансны тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцээд гишүүдийн 66.7 хувь дэмжсэнээр "Хуулийн төслийг хэлэлцэх нь зүйтэй" хэмээн үзлээ. Улмаар хуулийн төслийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо, УИХ-ын Төсвийн байнгын хороонд шилжүүлээд байна. Мөн Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийн төслийг хэлэлцэн дэмжлээ.

Засгийн газрын зүгээс Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн нэрийн дансны тухай хуульд нэмэлт оруулах хүрээнд Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн тав дугаар зүйлд заасны дагуу тогтоосон тэтгэврийн аль өндөр хэмжээтэй буюу өөрт илүү таатай, ашигтай нөхцөлийг сонгох боломжийг олгосон харилцааг нэмж оруулахаар заасан байна. Энэхүү хуулийн төсөлтэй холбоотойгоор гишүүд нийгмийн даатгалын санд төвлөхөд ёстой 8.8 их наяд юунд зарцуулагдсаныг "эрэн сурвалжилж" Ардчилсан намынхан Ардын намынхнаа "хардав". Монгол Улсын нэг жилийн төсвөөс илүү хөрөнгөтэй байх ёстой "нэрийн данс" нэгч төгрөггүй байгаа нь Ардын намынхныг хурдаж буйгаа гишүүн Д.Ганбат илэрхийллээ. Тэрбээр "Иргэд энэ шимтгэлийг төлсөн л юм чинь, хаашаа юунд зарцуулагдсан нь ядаж тодорхой байх ёстой. Аль үед нь энэ их хэмжээний мөнгө алга болсон юм, Ардын нам нь сонгуульд ашиглачихсан уу. Ард түмний мөнгийг тэгж үрж болдог юм уу" гэсэн бол Ц.Нямдорж "Зарим гишүүн хийрхдэгээ болимоор байна. Тэтгэврийн санд хуримтлагдсан мөнгийг намууд сонгууль зарцуулдаггүй юм. Тэгж яривал 2004 оноос хойш С.Эрдэнээ, Ц.Баярсайхан нар тэтгэвэр дээр сууж байгаа. Д.Ганбат арай л хэтэрч байна, эрүүл өвчтэй нь мэдэгдэхгүй яриагаа цэгцэлбэл яасан юм" хэмээн ундууцав.

Гэхдээ ямар байсан энэ хуулийн төслийг хэлэлцэх зүйтэй гэж олонх нь дэмжсэн билээ.

Үдээс хойшхи хуралдаанаар хэлэлцсэн нэг чухал асуудал бол Гэр бүлийн хүчирхийллийн тухай хуулийн төсөл. Энэхүү хуулийн төслийн талаар хэлэлцүүлэг өрнөх үед гишүүд өөр өөрийн байр сууриа илэрхийлсэн юм.

УИХ-ын гишүүн Д.Сумъяабазар монгол эрх хүний үнэлэмж унасан. Энэ үнэлэмжийг өсгөхийн тулд төрийн бодлого заавал байх ёстойг сануулаад гэр бүлээ авч явах ёстой эрчүүдийн асуудлыг хуулиндаа хэрхэн тусгасныг сонирхов.

Харин З.Бансэлэнгийн зүгээс энэ хуулийн зайлшгүй батлах учиртайг сануулж, гэр бүлийн бус гэмт хэргийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг хэрхэн авах зохицуулалтыг давхар суулгах ёстойг сануулав. Энэ дашрамдуу хүчирхийллийн хуулийг баталснаар хуулиар хэн нэгэнд дарамт үзүүлэх гэж байгаа бус хамгийн гол нь Монгол гэр бүлийг хамгаалахад чиглэгдэж буйг онцлов. Мөн энэ төрлийн гэмт хэргийг гаргуулахгүй байх тал дээр цагдаагийнхан, хороо хэсгийн ажилтнуудтай нягт хамтрах хэрэгтэй байгааг хэллээ.

Харин УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин "Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх асуудал аюул нь хаалттай байдаг. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй холбоотой олон ажил Засгийн газар дээр яригдаж байсан. Гэр бүлийн хүчирхийллийн дийлэнх шалтгаан нь архидалттай холбоотой. Албадан эмчилгээнд явуулах, сургалтад суулгах хэрэгтэй. Ажиллах хөлтэй байлгахын тулд зохицуулалтыг хийж өгөх хэрэгтэй" гэсэн юм. Ийнхүү Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг хэлэлцэхийг гишүүдийн олонх нь дэмжсэнээр анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр байнгын хороонд шилжүүллээ.

Өнөөдрийн чуулганаар мөн Авлигатай тэмцэх, хариуцлага, шударга ёсыг бэхжүүлэх үндэсний хөтөлбөрийг батлах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг хэлэлцсэн юм.

Б.ХОНГОР

 

 

"АСЕАН, Зүүн Азийн ЭЗ-ийн судалгааны хүрээлэн"-д зочлов

Гадаад хэргийн сайд Л.Пүрэвсүрэн "АСЕАН, Зүүн Азийн эдийн засгийн судалгааны хүрээлэн" зочлов

Гадаад хэргийн сайд Л.Пүрэвсүрэн Жакарта хотноо Ази, Африкийн Бандунгийн Бага хурлын 60 жилийн ойн арга хэмжээнд оролцох үеэрээ АСЕАН, Зүүн Азийн эдийн засгийн судалгааны хүрээлэн (ERIA)-д зочилж, хүрээлэнгийн Гүйцэтгэх захирал проф. Х.Нишимүратай  уулзан, хамтын ажиллагааны талаар санал солилцов.

Судалгааны хүрээлэн байгуулах тухай АСЕАН-ы Ерөнхий нарийн бичгийн даргын санаачлага Зүүн Азийн гурав дахь удаагийн дээд хэмжээний уулзалтаар дэмжлэг авч,  улмаар 2008 онд АСЕАН, Зүүн Азийн эдийн засгийн судалгааны хүрээлэн байгуулагдсан бөгөөд өнөөдөр энэ хүрээлэн нь олон улсад танигдсан, нэр хүндтэй төдийгүй АСЕАН-ы үйл ажиллагаанд гол дэмжлэг үзүүлж буй байгууллага болж өргөжсөн байна. Судалгааны хүрээлэнгийн гол зорилго нь шинжлэх ухааны стандартад нийцсэн судалгааны ажил явуулах, нотолгоонд суурилсан бодлогын зөвлөмж гаргах, бодлого боловсруулагчид, эрдэмтэд, иргэний нийгмийнхний дунд хэлэлцүүлэг өрнүүлэх замаар Зүүн Азийн улс орнуудын эдийн засгийн өсөлтийг дэмжиж, түншлэлийг бэхжүүлэх, бүс нутгийн интеграцийг өргөжүүлэхэд хувь нэмэр оруулах явдал юм.

Монгол Улс АПЕК-т гишүүнээр элсэх, АСЕАН-ы яриа хэлэлцээний түнш болох, Зүүн Азийн дээд хэмжээний уулзалтад нэгдэн орох, Ази, Номхон далайн бүс нутгийн, ялангуяа Зүүн Ази, Зүүн Өмнөд Азийн улс төр, эдийн засгийн интеграцид хувь нэмрээ оруулах зорилтын хүрээнд энэ судалгааны хүрээлэнгээр дамжуулан тодорхой алхам хийхийг зорьж байна. Тус хүрээлэнтэй "Яриа хэлэлцээний түнш"-ийн хэлхээ тогтоон, хамтын ажиллагааны эхний чиглэлүүдийг тодорхойлж, "Үйлдвэрлэлийн кластер", Азийн эрчим хүчний сүлжээ" сэдвээр хамтарсан судалгаа явуулахаар тохиролцсон болно.

Сайд Л.Пүрэвсүрэнг хүрээлэнд зочлох үеэр тус байгууллагын ахлах албан тушаалтнууд, хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ, төсөл, судалгааны ажлаа танилцуулж, Монгол Улстай хамтарч ажиллах боломжийн талаарх саналаа хэлэв. Ази, Европыг холбосон хамгийн дөт, дамжин өнгөрөх тээврийн дэд бүтэц бүхий газар зүйн байрлалаа бүс нутгийн эдийн засгуудтай холбогдох боломж, гарц, давуу тал гэж үзэж байгаагаа сайд Л.Пүрэвсүрэн илэрхийлээд, энэ хүрээнд хэрэгжүүлж буй арга хэмжээний талаар танилцуулав.

Индонезийн Жакарта хотноо энэ оны 6 дугаар сарын 5-нд болох АСЕАН, Зүүн Азийн эдийн засгийн судалгааны хүрээлэнгийн Удирдах Зөвлөлийн 8 дахь удаагийн хуралдааны үеэр Монгол Улстай явуулж буй яриа хэлэлцээний түншийн хоёр дахь удаагийн уулзалт болох бөгөөд  үүнд манай улс чухал ач холбогдол өгч байгааг Гадаад хэргийн сайд онцлоод хоёр талын хамтын ажиллагааг бүх талаар дэмжихээ мэдэгдэв.

Эх сурвалж: www.mfa.gov.mn

 

 

 

2015/04/23

Тавантолгойн хувь заяа УИХ-д шилжлээ

Засгийн газраас Тавантолгойн төслийг УИХ-ын дарга З.Энхболдод дөнгөж сая өргөн барилаа. Төслийг Монгол Улсын сайд М.Энхсайхан, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Баярцогт нар төслийг өргөн барьсан юм. Удтал хүлээлгэсэн Тавантолгойн төслийн хувь заяа ийнхүү УИХ-ын мэдэлд шилжлээ.

Г.ДАРЬ

 

Тэтгэврийн зээлийн хүүгийн асуудлаар мэдээлэл сонсоно

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүн Н.Номтойбаяр, Ё.Отгонбаяр, Д.Сарангэрэл, Я.Содбаатар, Д.Сумъяабазар, Д.Хаянхярваа, А.Тлейхан, Л.Энх-Амгалан нар Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн ажлын тайланг нээлттэй сонсгол, хэлэлцүүлэг хэлбэрээр сонсох хүсэлтийг Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга Д.Батцогтод өчигдөр дайжээ.

Ингэхдээ Нийгмийн даатгалын сангийн санхүүгийн менежментийг зөв зохицуулах зорилгоор тусгай бодлого, хөтөлбөр боловсруулах, тухайлбал, тэтгэврийн зээлийн хүүг бууруулах арга хэмжээг яаралтай авах шаардлагатай байгааг энэхүү албан бичигт мөн дурджээ.

Эдгээр гишүүд Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороонд харьяалагддаг юм.

Г.ДАРЬ
 

Тэтгэврийн зээлийн хүүний асуудлаар мэдээлэл сонсоно

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүн Н.Номтойбаяр, Ё.Отгонбаяр, Д.Сарангэрэл, Я.Содбаатар, Д.Сумъяабазар, Д.Хаянхярваа, А.Тлейхан, Л.Энх-Амгалан нар Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн ажлын тайланг нээлттэй сонсгол, хэлэлцүүлэг хэлбэрээр сонсох хүсэлтийг Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга Д.Батцогтод өчигдөр дайжээ.

Ингэхдээ Нийгмийн даатгалын сангийн санхүүгийн менежментийг зөв зохицуулах зорилгоор тусгай бодлого, хөтөлбөр боловсруулах, тухайлбал, тэтгэврийн зээлийн хүүг бууруулах арга хэмжээг яаралтай авах шаардлагатай байгааг энэхүү албан бичигт мөн дурджээ.

Эдгээр гишүүд Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороонд харьяалагддаг юм.

Г.ДАРЬ
 

Говьсүмбэрт нөхөн сонгууль болжээ

Энэ сарын 22-нд Говьсүмбэр аймгийн ИТХ-ын нөхөн сонгууль 4 тойрогт болж өнгөрчээ. Уг 4 суудлыг МАН-ын гишүүд авснаар хүчний харьцаа МАН-10, АН-6, МАХН-1 төлөөлөгчтэй болж өөрчлөгдсөн байна. Иргэдийн АН-д ингэж итгэл алдах болсныг АН эрх барьж байгаа үедээ АН-ын гишүүдээ торны цаана барьж хорьдогтой холбон тайлбарлаж байгаа аж. Тодруулбал, анх удаа 2008 оны сонгуулиар Дорноговь, Говьсүмбэр аймагт цэнхэр туг намируулж чадсан Я.Батсуурийг үндэслэлгүйгээр хорьж цагдсанд АН-ын зарим гишүүн  дургүйцэж буй аж. Тиймээс ч энэ удаагийн нөхөн сонгуулийн дүнг энэ хэрэгтэй холбон тайлбарлаж, дургүйцлээ илэрхийлсэн байна. Я.Батсуурь өөрийгөө хилс хэрэгт холбогдсон хэмээн үзэж НҮБ-д хүртэл хандахаар болоод байгаа билээ.

Г.ДАРЬ
 

"Нобелийн шагналтнууд" хүүхдийн номын санд зочиллоо

УИХ-ын гишүүн Ц.Оюунгэрэл Дэлхийн номын өдрийг тохиолдуулан өнөөдөр /2015.04.23/ Баянзүрх дүүрэгт байрлах "Нобелийн шагналтнууд" хүүхдийн номын санд зочиллоо. Энэхүү номын санг зураач М.Ганбат өөрийн гэргий С.Батцэцэгийн хамт 2012 онд үүсгэн байгуулжээ. Одоогоор номын санд Баянзүрх дүүргийн 5,15,22-р хорооны, Гацуурт болон Шархадны сургууль завсардсан, амьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой айлын, хөгжлийн бэрхшээлтэй, хөдөөнөөс шилжин ирсэн нийт 1-12 ангийн 200 гаруй сурагч үнэ төлбөргүй ном уншиж, 4 ээлжээр өдөр бүр хичээл заалгадаг аж. Одоогоор номын санд байгаа 722 номноос ихэнх нь Англи, Франц, Орос хэлээр бичигдсэн учраас Монгол хэлээр бичсэн хүүхдийн болон уран зохиолын ном хэрэгцээтэй байгаа талаар номын сангийн багш хэлж байв.

УИХ-ын гишүүн Ц.Оюунгэрэл бага ангийн хүүхдүүдэд хэрхэн зохиол бичих тухай хичээл заав. Тэрээр анх Үлэг гүрвэлийн музейн нээлтэнд зориулж хуулийн үг хэллэгтэй албаны үг бэлдэж очсон боловч оролцсон хүмүүсийн 95 хувь нь бага ангийн сурагчид байсан тул АНУ-аас эх орондоо хэрхэн үлэг гүрвэлийг авчирсан тухай хүүхдүүдэд зориулан үйл явдлыг үлгэр болгон ярьж өгчээ. Энэхүү нээлтэнд оролцож байсан хүүхдийн номын зураач түүнтэй уулзан дөнгөж сая ярьсан үлгэрээ ном болгож гаргавал би танд зургийг нь зурж өгье хэмээн санал тавьснаар англи, монгол хэлээр бичсэн "Тарбозавр батаарын тухай " үлгэрийн ном төрөн гарчээ.


 

УИХ-ын чуулганы үдийн цайны завсарлагааны хугацаанд хичээл заалган номын амтанд орсон бяцхан багачууд "Хэрвээ сайхан амьдарч байвал алгаа таш" дууг гишүүнтэй хамт дуулснаар хичээл өндөрлөлөө.

Номын сангийн ойролцоо амьдардаг дахивар цуглуулагч Г.Ганбуга өвөө өөрийн түүсэн 1000 ширхэг хуванцар сав буюу 4 кг дахивар тушааж олсон орлогоороо ном худалдан авч өгчээ. 2015 оны өвөл 2 дугаар сард цахилгаан тасраад гадаа хашаагаа цэвэрлэж байсан багшаас өвөө ус гуйж ирэхэд нь айж, цэрвэж байсан багш халтар болгохгүй гэж гялгар уутанд нандигнан боосон номыг бэлэглэхэд нь аваад сэтгэл хөдлөн уйлсан ба багшийгаа яагаад уйлсныг мэдсэн хүүхдүүд өөрсдийн халаасанд байсан мөнгөө цуглуулж талархлаа илэрхийлэн өвөөд талх авч өгч байсан ажээ.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зүүн гурван аймагт ажиллана

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж  Дорнод, Хэнтий, Сүхбаатар аймагт ажиллахаар өнөө өглөө мордлоо. Тэрээр энэ долоо хоногийг дуустал зүүн гурван аймагт ажиллах юм.

Сүүлийн өдрүүдэд эдгээр аймагт гал түймэр гарч, нөхцөл байдал хүнд байгаа тул Төрийн тэргүүн газар дээр нь очиж байдалтай танилцан орон нутгийн удирдлагатай уулзах юм.

“Амьдарч байгаа газраар ялгаварлаж болохгүй”

УИХ-ын чуулганы өнөөдрийн үдээс хойших хуралдаанаар Төсвийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах, Хүний хөгжил сангийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх, эсэх асуудлыг хэлэлцэж байна. Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн төслөөр уул уурхайн үйл ажиллагаа эрхлэгчээс авах нөөц ашигласны төлбөрийн 50 хувийг тухайн орон нутагт нь үлдээх асуудлыг зохицуулж байгаа  бөгөөд санал хэлсэн гишүүдийн олонх эсэргүүцсэн байр сууриа илэрхийлж байна
УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ:

-Би энэ хуулийг эсэргүүцэж байна. Гарч байгаа үр дагавар нь муу учраас иргэд эсэргүүцээд байгаа. Орон нутгийн хөгжлийн сангийн асуудлыг цэгцэнэ оруулна гэдэг зөв. Орон нутагт дэмжлэг үзүүлнэ гэдэг  үндэслэлээр өрөөсгөл хандаж болохгүй. Тиймээс дэмжихгүй байна.
УИХ-ын гишүүн Г.Уянга:

-Хөгжлийн нэгдсэн бодлого гаргаж байж, хөрөнгийн хуваарилалт явах нь тодорхой. Уул уурхайн мөнгийг орон нутаг өөрөө захиран зарцуулна гэдэг буруу. Орон нутгийг ингэж хөгжүүлэхгүй. Орон нутгийн удирдлага  энэ бодлогыг дэмжих нь гарцаагүй. Орон нутгийн ах, дүү хамаатан садан үүгээр дамжуулан хөлждөг. Хоёрдугаарт, Засгийн газар иргэдээ дорд үзэж байна гэж бодож байна. Уучлаарай, та нар Монголоосоо тасарсан байна. Иргэд амьдрах аргагүй болсон учраас л тэмцээд байгаа юм. Мөнгө авах гээд тэмцээд байгаа юм биш. Мал нь, газар нь нутаг нь өөрийнх нь өмч гэж бодож байгаа  монгол хүнээ ойлгож хуулиа гаргах хэрэгтэй. Орон нутгийн санд хэдэн төгрөг төвлөрөөд тэр нь малчин болгонд хүрдэг юм биш. Төр өөрөө ийм асуудлыг шийдвэрлэх чадваргүй болсон учраас сумын иргэдтэй яриад шийд гэж хэлж болохгүй. Зөв зарцуулж, зөв хянаж байж л хөгжинө.  Орон нутаг болгонд биш нэгтөсөвт төвлөрч байж хяналттай болно. Энэ бол дэндпүү хайран мөнгө.Баялаг бол орон нутгийн баялаг биш. Монгол нэгдсэн улс. Оюутолгой бол зөвхөн Өмнөговийнхонд хамаатай юм биш. Тиймээс энэ хуулийн төслийг дэмжихгүй байна гэв. Харин  Р.Гончигдорж "Орон нутгийн удирдлагууд лиценз өгөх үү, үгүй юу гэдгийг шийддэг. Энэ зөвшлийн харилцан ашигтайгаар хийх ёстой. Энэ хуулийг хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзэж байна" гэсэн юм.  

Харин Ч.Улаан гишүүн "Энэ хуулийн төслийг дэмжих боломжгүй байна. Үндсэн хуулийн үндсэн гол зарчимтай зөрчилдөж байна.  Засаг дарга эрх мэдэл хөрөнгө оруулагчдыг дагаж гүйгээд уул уурхай байгуулна гэж гүйлдэх нь гарцаагүй. Ашиг сонирхлын зөрчил үүснэ. Энэд тэндгүй засаг захиргаагүй уурхайтай болно.  Энэ хууль батлагдвал Үндсэн хуулийн цэцэд очих нь гарцаагүй. Хоёрдугаарт, энэ нь том бодлогын эсрэг хууль болно. Бид сум болгонд газар ухаад байх бодлого бариагүй ш тээ. Харин стратегийнгийн ордуудаа нэгдсэн журмаар ашиглаад явах ёстой. Энэнийг дэмжихгүй. Сүүлийн үед Засгийн газар ямар ч үнээр хамаагүй баялгаа өгнө гэсэн бодолтой болж. Оюутолгойгоо тавиад туусан. Тавантолгойгоо тавиад туух гэж байна. Одоо бүр сум болгоныг ухуулаад эхлэх бодлого оруулж ирж байна. Монгол хүнд харилцан ашигтай байх ёстой. Эдийн засаг хүнд байгаа нөхцөлд бусдын хөрөнгөд хэт найдаад байх шаардлагагүй, бусдын идэш болно.

УИХ-ын гишүүн М.Энх-Амгалан "Энэ хуулийг хэлэлцэх ёстой гэж үзэж байна.  Хүн бүхэн баялгийн тэгш хуваарилалт гэж ярьдаг. Хоёрхон жишээн дээр яваад үзэхэд Өмнөговь аймаг  хоёр тэрбум, Хөвсгөлд 700 сая гээд ялгаатай байж болохгүй. Хүн хаана амьдарч байгаасаа үл шалтгаалж, баялгаа тэгш хүртэх эрхтэй.  Сум бүхэнд хоёр цэцэрлэг барих мөнгө буюу 600 сая төгрөг орон нутагт зарцуулчихаад нүдэнд харагдах, гарт баригдах юм үлдсэнгүй.  Мөн орон нутагт зарцуулсан мөнгийг орон нутагт өөрсдөө хуваарилаж чадах засаглалын хариуцлага байна уу. Засаглалын чадавх байна уу. Баялгийн нэгдсэн сантай болох ёстой" гэв. Ё.Отгонбаяр "Энэ хуулийн төслийг хэлэлцэх эсэхигй дэмжиж байна. Орон нутгийн удирдлагуудын дунд түрүүлж ухсан нь мөнгө олох нь баяжина гэсэн уралдаан зарлаж болохгүй. Хэрэв ийм бодлого хэрэгжүүлэх гэж байгаа юм бол  байгалиа яаж хамгаалах юм, хэн хяналт тавих юм бэ, захиран зарцуулахад нь яаж хяналт тавих юм бэ. Оюутолгой, Тавантолгойн сайн гэрээ оруулаад ир л дээ. Түүнээс энд тэндгүй баялгаа ухаж болохгүй. Бид нэгдсэн улс гэдгээ мартчихаад байх юм. Энэ тогтолцоо нэгдсэн улсаа задлах тийшээ хандана шүү.  Монгол Улсын иргэн гэдэг ойлголтыг байхгүй болгоод Өмнөговийн, Булган аймгийн иргэн гэдэг зүйл бий болно. Орон нутгийн асуудлыг шийдэж чадахгүй байгаагаас болоод ийм замаар асуудлаа шийддэг болбол төв засгийн газар гэж байгаад яах вэ.  Яваандаа 21 ханлигтай, 330 ванлигтай улс болно шүү" хэмээн өгүүлж байна.

Нэгдсэн хуралдаан үргэлжилж байна.

О.САР
 

“Байгуулагдах сан нь 1 их наядын өртэй, яах вэ?”

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Ирээдүйн өв сангийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцлээ. Хуулийн төсөлд тусгаснаар Ирээдүйн өв сангийн эх үүсвэрийг  Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 70 хувь, төрд ногдох хувьцааны ногдол ашиг, төрийн өмчийн хувьцаа борлуулсны орлогоос тодорхой хувийг, мөн 2018 оноос эхлэн улсын төсөвт орох эрдэс баялгийн орлогын суурь жилийн орлогоос давсан хэсгийн орлогын 20 хувь болон бусад орлогоос бүрдэхээр зааж өгсөн аж. Ингэхдээ сангийн хөрөнгийг 2030 он хүртэл юунд ч зарцуулахгүй, тухайн он хүрэхэд төвлөрсөн хөрөнгийн 20 хүртэл хувийг хамгийн хэрэгцээтэй зүйл зарцуулахаар заажээ.

Хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан "Байгуулагдах сан нь эх үүсвэргүй өрөнд орчихсон байгаа. Хуульд зааснаар Хүний хөгжлийн сангийн суурин дээр Ирээдүйн өв сан байгуулагдах нь. Гэтэл Хүний хөгжлийн сан өнөөдөр 1 их наяд төгрөгтэй өртэй. Хүний хөгжил санг байгуулснаар орлого нь 13 тэрбум төгрөг болсон ч тараасан нь 1.9 их наяд төгрөгт хүрсэн. Үүнийг  бонд гарган санхүүжүүлсэн. Ирээдүйн өв сангийн тухай хууль батлагдахаар Хүний хөгжлийн сан буугдана, энэ тохиолдолд Хүүхдийн эрүүл мэндийн даатгалын санхүүжилт, Хүүхдийн мөнгийг хаанаас ямар эх үүсвэрээр бүрдүүлэх вэ.  Хоёрдугаарт, Монгол Улс 2017 оноос эхэлж 1.5 тэрбум ам.долларын өр төлж эхэлнэ, бондын төлбөрт зориулж. Чингис бондын өр тулгамдаж байгаа үед хуримтлал үүсэх боломж байгаа юм уу. Дэлхий дахинд хуримтлалын 34 сан үйл ажиллагаа явуулж байна гэлээ. Гэхдээ тэдгээр нь манайх шиг мөнгөгүй сан биш. Мөн энэ хуулийн төсөлд сангийн эх үүсвэрийг шинээр татвар бий болгож бүрдүүлж болох юм шиг заалт оруулж... Өнгөрсөн хугацаанд хөрөнгө оруулагчид үргэсэн гол шалтгаан нь эрх зүйн орчин тогтворгүй байсантай холбоотой. Сангийн эх үүсвэрийг шинээр татвар бий болгож бүрдүүлнэ гэвэл хамгийн том алдаа болно. Үүнд хариулт өгөөч" гэв

Дээрх асуултад Ерөнхийлөгчийн Эдийн засгийн бодлогын зөвлөх Ц.Дашдорж хариулт өгсөн юм. Тэрээр "Баялгийн сан буюу Ирээдүйн өв сангийн хууль нь 2018 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхэлж ажиллахаар заасан. Энэ нь төсөвт ирэх ачаалал, мөн хуримтлал үүсэх бололцоо зэргийг харгалзан үзсэн юм. Сангийн яамныхантай ярилцаж байж шийдсэн. Чингис бонд, Самурай бондын өрийн нэг хэсэг төсвийн нуруун дээр ирнэ. Гэхдээ сан байгуулагдсан нөхцөлд 2030 он хүртэл хуримтлал үүсгэнэ. Татварын заалтын хувьд уул уурхайн татвар нэмэгдүүлнэ гэсэн чиглэлээр оруулж ирээгүй, татварын хувь хэмжээ нь нэмэгдсэн тохиолдолд Ирээдүйн өв сан руу татах эх үүсвэрийн хэмжээг тодорхой хувиар нэмж болох юм гэж үзсэн.

УИХ-аас Өрийн удирдлагын тухай хуулийг баталсан байгаа, араас нь Ирээдүйн өв сангийн тухай хуулийг баталчихвал хос морь шиг тогтолцоо бүрдэх юм. Ер нь улс орнууд өртэй байсан ч энэ төрлийн сан байгуулдаг. Сингапур улсын хувьд хуримтлалын сан байгуулснаар амжилттай ажилласан байдаг, Норвегийн сан 1990 онос хойш үйл ажиллагаа явуулж ирсэн, өр нь ДНБ-ийн 30 гаруй хувьтай тэнцэж ирсэн. Зөв л ажиллуулах нь чухал юм" гэсэн хариулт өглөө.

Тэгвэл УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаяр "Үдээс өмнө бид өр нэмэгдэх нь яах вэ гэж баахан ярьсан. Үдээс хойш нь нэг их мөнгөтэй улсууд шиг хуримтлал үүсгэх тухай ярих. Цайнд гараад ирэх хооронд улсын дансанд янз бүрийн мөнгө ороод ирсэн юм биш биз. Элий балай юм шиг л байна шүү" гэсэн юм.

УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга С.Баярцогтын тайлбарласнаар үе үеийн УИХ, Засгийн газар хуримтлалын сан байгуулах зорилгоор хэд, хэдэн удаагийн сан байгуулжээ. Тухайлбал, Монгол Улсыг хөгжүүлэх сан, Хүний хөгжлийн сан, Тогтворжуулалтын сан зэргийг байгуулсан аж. Гэвч баялгийн сан бүрдүүлж чадаагүй юм байна. Тогтворжуулалтын сан байгуулснаасаа төсвийн алдагдлыг нөхөх зорилгоор хэрэглээд эхэлжээ. Тиймээс Ирээдүйн өв сангийн хуулийг дээрх сан шиг болгохгүйн тулд тогтвортой хууль хэрэгжиж байх бололцоог бий болгох ёстой гэж үзэж байна.

УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан "Шинэ сан байгуулна гэдэг сайхан хэрэг. Монголчууд хуримтлалын соёлгүй ард түмэн. Ирээдүй хойч үедээ хуримтлал үлдээе гэсэн сайхан саналууд дэвшүүлсэн байна. Монгол Улс олон сантай, зарцуулалтыг нь эргэн хараачээ. "Цэвэр агаар" сангийн дарга нь хулгай хийгээд Авлигатай тэмцэх газар луу явсан. Хүний хөгжил сан 1 их наяд төгрөгийн өртэй. Байгаль орчны сан гэж бий, Засаг дарга зам барьж байгаа. Орон нутгийг хөгжүүлэх сан гэж бий, цэцэрлэг барьж байгаа. Ийм алдаан дунд явж байгаа. Энэхүү хуулийн төслийн 13.14-т санг Сангийн сайд хариуцна гэжээ. Хүний хөгжил санг хэн дампууруулсан бэ, Чалькогоос урьдчилж зээл аваад ард түмэндээ тараачихсан. Сангийн сайд хариуцвал дампуурна шүү. Энийг анхаараарай" гэсэн юм.

Эцэст нь хуулийн төслөөр санал хураах гэсэн боловч гишүүдийн ирц хангалтгүйгээс төсөл унах магадлал өндөр тул маргаашийн чуулганы хуралдаанаар санал хураахаар боллоо. Чуулганы нэгдсэн хуралдаан өндөрлөөд байна.

Г.ДАРЬ

Гадаад хэргийн сайд дээд хэмжээний уулзалтад үг хэллээ

Гадаад хэргийн сайд Л.Пүрэвсүрэн "Дэлхийн энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн төлөө Өмнөд Өмнөдийн хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх нь" сэдвийн дор Жакарта хотноо болж буй Ази, Африкийн дээд хэмжээний уулзалтад үг хэллээ.

Тэрээр хэлсэн үгэндээ дэлхийн хүн амын 75 хувь, дэлхийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 30 хувийг бүрдүүлдэг Ази, Африкийн улс орнууд дэлхий дахинд энх тайван, аюулгүй байдал, ардчилал, сайн засаглал, тэгш хөгжлийг хангахад жинтэй хувь нэмэр оруулах өргөн боломжтойг тэмдэглээд Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн, Өмнөд-Өмнөдийн хамтын ажиллагааны үндэс суурь болсон Ази, Африкийн Бандунгийн Бага хурал, Африкийн стратегийн шинэ түншлэлийн зорилт, зарчмуудыг Монгол Улс бүрэн дэмжиж буйг илэрхийлсэн байна.

Монгол Улс ардчилсан тогтолцоонд шилжсэн туршлага, сургамжаа бусад улс оронтой хуваалцах, олон улсын хамтын ажиллагааны сан байгуулж, идэвхитэй үйл ажиллагаа явуулах, далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын ашиг сонирхлыг дэмжих зэргээр Өмнөд-Өмнөдийн хамтын ажиллагаанд өөрийн хувь нэмрээ оруулж байгааг сайд тэмдэглээд "Далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын Олон улсын судалгааны төвийг Улаанбаатар хотноо байгуулах тухай олон талт хэлэлцээр"-т нэгдэн орохыг Ази, Африкийн далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудад уриаллаа.

Ази, Африкийн Бандунгийн Бага хурлын 60 жилийн ойн цуврал арга хэмжээнүүдэд нийт 100 гаруй орны 5000 орчим төлөөлөгч оролцож байна. Ази, Африкийн Бандунгийн Бага хурлын 60 жилийн ойн арга хэмжээ маргааш Индорнезийн Бандунг хотноо болох төр, засгийн тэргүүнүүдийн ёслол, хүндэтгэлийн арга хэмжээгээр өндөрлөнө.
 

С.СҮРЭН
 

Д.Батцогт гишүүн Бээжинд ажиллаж байна

БНХАУ-ын Бээжин хотноо болж буй Мах махан бүтээгдэхүүний экспортыг дэмжих ажил хэрэгч бизнес уулзалтад УИХ-ын гишүүн, Монголын махны холбооны тэргүүн Д.Батцогт, ХХАА-н дэд сайд Б.Батзориг болон албаны бусад төлөөлөгчид оролцож байгаа аж.

Уг уулзалтаар Монгол Улсын махны экспортын талаар баримталж буй бодлого, экспортын нөөц боломж, Хятад улсын махны хэрэглээ, экспорт импорт, худалдааны талаар хоёр тал харилцан ярилцаж буй юм байна. Монголоос Хятад улс мах экспортлох талаар олон удаагийн уулзалтаар ярилцан харилцан тохиролцсон.  Иймээс энэ удаад Монголын махны салбарын талаар ийнхүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхөөр хоёр тал Бээжин хотод ажил хэрэгч уулзалт хийж байгаа юм байна.

Онцлоход, Д.Батцогт гишүүн УИХ-ын даргын захирамжаар гарсан мах экспортлох асуудлыг судлах ажлын хэсгийн ахлагч аж. Тэрээр Хятадын махны холбооны тэргүүнтэй уулзан хоёр холбооныхоо хамтын ажиллагааны талаар хэлэлцээр хийх мөн хийх юм байна.

Г.ДАРЬ
 

 

“Я.Батсуурийн хэрэгт улстөрийн бүлэглэлийн нөлөө бий”

"Эрдэнэс тавантолгой"-н захирал Я.Батсуурийг албан тушаалаа урвуулан ашигласан гэх хэргээр хорьсон гэж хуулийнхан мэдээлсэн. Тэгвэл Я.Батсуурь хоёр хоногийн өмнө  намынхандаа хандан захидал бичсэн юм. Тэрбээр Монголын төрд хоёргүй сэтгэлээр 30 жил зүтгэсний дараа шоронд хоригдож буйдаа гомдолтой байгаагаа илэрхийлсэн юм. Энэ захидал олон нийтэд ил болж, АН-ын бүлэг асуудлыг хэлэлцээд УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин, Ц.Оюунгэрэл, Д.Ганбат  нарт нөхцөл байдалтай танилцах, түүнтэй уулзах үүрэг өгсөн байна.  Я.Батсуурийн хоригдож буй  Цагдан хорих 461-р ангид өчигдөр дээрх гишүүд ажилласан юм. Энэ талаар УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжингээс тодрууллаа.

-Өчигдөр та Я.Батсуурьтай очиж уулзсан гэсэн. Намынхнаасаа хамгаалалт хүсч захидал бичсэн тэр хүн  юу ярьж байх юм?

-Я.Батсуурь нэр бүхий хүмүүст,  үндсэндээ намынхаа нөхдөд хандаж захидал бичсэн. Захидалдаа   бизнес, улстөрийн бүлэглэлийн явцуу ашиг сонирхолтой захиалгын  үр дүнд хуулийн байгууллагын хууль бус арга барилд хэлмэгдэж байна гэдгээ илэрхийлсэн байна лээ.  Хүний эрхийг дээдэлсэн, хуулийн засаглалыг тогтоосон улс орныг бий болгохын төлөө хамтран ажиллаж байсан журмын нөхөр, намд өгсөн итгэл үнэмшил,  зорилго байна. Гэтэл тэнд хүний эрх, хууль ёс алга. Ардчилсан улс оронд байх ёстой үнэт чанарууд гээгдчихлээ. Энэ бүгдэд санаа тавьж, үүний төлөө санаа зовж ирсэн АН юу болов. Жирийн иргэн байтугай журмын нөхөр чинь энэ махны машинд хэлмэгдээд байхад яагаад дуугүй байна вэ, намайг хамгаалаачээ гэсэн мессежийг захидлаараа дамжуулж хүргэсэн байна гэж намын гишүүд үзсэн. Ямар ч байсан  захидал дотор дурдаагүй зүйлтэй очиж танилцах үүргийг бидэнд өгсний дагуу өчигдөр Цагдан хорих 461-р ангид очиж  Я.Батсуурьтай уулзлаа. Уулзахдаа хуулийн байгууллагын шалгаж байгаа  хэргээс илүүтэй хүний эрх, хууль зөрчигдөж байгаад анхаарал хандуулсан.  Уулзаж ярилцсан зүйлийн талаар бүлгийнхээ гишүүдэд эхлээд танилцуулж ярилцана. Одоогоор тэр  хүний  талаар нарийвчлан ярих боломжгүй байна.  Хуульчийн нүдээр харахад засч сайжруулах зүйл их  байна, хуулийн байгууллага улстөрчдийн гар хөл болох нь газар авч байна,  улстөр дэх зарим нэг бүлэглэлийн нөлөө хэмжээ хязгааргүй болсон нь харагдлаа.

-Биеийн байдал нь ямар байна. Батлан даалтад  гарах талаар хөөцөлдөж байгаа юу?

-Биеийн байдлынхаа талаар бидэнд яриагүй. Хэлэх ч шаардлагагүй байх. Энэ бямба гаригт цагдан хорих хугацаа дуусна. Гадуур байцаагдаад үнэнийг тогтоолгож болно, заавал хорих шаардлагагүй гэж үзэж байгаа. Тиймээс  батлан даалтад гарчих болов уу гэсэн итгэл үнэмшилтэй байгаа юм билээ.

-Олон нийтэд  ил болсон мэдээллээр Я.Батсуурь гэдэг хүнийг "Говь Повер" компанитай холбоотой асуудлаар  хорьсон гэдэг. Чухам  ямар үндэслэлээр хэрэг үүсгэсэн юм бол?

-Олон зүйл ярьсан. Тэр асуудал жичдээ ил болох байлгүй дээ. Хүн итгэж найдаад ярьсан зүйлийг олон нийтэд мэдээлэх нь зохимжгүй. Бодит нөхцөл байдлаас дээр улстөр, бизнесийнг бүлэглэлийн нөлөө байна гэж ойлгосон.

С.ОТГОНСҮРЭН