2014/11/23

“Их хэргийг бүтээхээр зориг шулуудан зүтгэцгээе”

"Гайхамшигт Монгол орондоо эв эеийг хичээн, их хэргийг бүтээхээр зориг шулуудан зүтгэцгээе"

ЧИНГИС ХААН ОДОН ГАРДУУЛАХ ЁСЛОЛД АКАДЕМИЧ Х.НАМСРАЙН ХЭЛСЭН ҮГ

Эрхэм хүндэт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч өө,
Эрхэм УИХ-ын гишүүд, Засгийн газрын гишүүд ээ,
Хүндэт зочид оо,

Их эзэн Чингис хааны өдөр буюу Монгол бахархлын өдөр улсынхаа Ерөнхийлөгчөөс төр улсын эрхэм дээд шагнал "Чингис хаан" одон хүртсэндээ миний бие туйлын их баяртай байна.

Энэхүү нэр хүндтэй шагнал бол эх орны хөгжил, дэвшлийн  гол хөдлөгч хүч зүтгүүр нь шинжлэх ухаан болохыг онцгойлон үзэж, зохион бүтээх сэтгэлгээ, судалгаа шинжилгээг орчин үеийн түвшинд хүргэхэд монголын эрдэмтэд, авъяаслаг залуу судлаачид, боловсрол, шинжлэх ухааны ажилтнууд, нийт бүтээлч ард түмэндээ судлаач миний биеэо төлөөлүүлэн урам хайрлаж байгаа монгол төрийн минь гүн хүндэтгэл гэж үзэж байна.

Шинжлэх ухаан нь байгаль, нийгмийн үзэгдэл, хөгжил хөдөлгөөний зүй тогтлыг бодит үнэнд тулгуурлан бичдэг бөгөөд бодит үнэн нь хязгааргүй олон давхар хальсны цаана маш нуугдмал хэлбэрээр орших учир судлаачдаас нөр их хичээл зүтгэл, уйгагүй хөдөлмөр, тэвчээр хатуужлыг шаардана. Энэ нь  монгол хүний хувьд, эх дэлхийтэйгээ өдөр бүр харилцаж, байгалийн хатуу ширүүнтэй цаг мөч уралдан, хоёр нарны хооронд чөлөө завгүй ажилладаг малчдын маань амьдралын хэв маягтай адил төстэй бөгөөд хүйн холбоотой гэж үзэж болно. Иймээс ч өвөг дээдэс маань аливаа асуудалд ул суурьтай, холч мэргэн, уужуу тайвуу хандаж, эрдэм номыг эрхэмлэн хүндэтгэж ирсэн билээ.

Олон мянган жилийн турш үе үеийн төр улс маань эв эеийг хичээн, хамтын мэргэн ухаанаар улс орноо жолоодон хөтөлж , өнөөдрийн амжилтад хүрсэн арвин баялаг түүхтэй.  Их эзэн Чингис хаан "Дөрөөгөө мулталж, газарт бууж, их гүрнийг төвхнүүлэхэд" одоогийн хэллэгээр шинжлэх ухаанч сэтгэлгээгээр хандахыг эрхэмлэн захисан байдаг.

ХХ зууны дунд үеэс эхлэн манай оронд орчин үеийн шинжлэх ухааны үндэс суурь тавигдан МУИС, ШУА болон хүрээлэн, төвүүд байгуулагдаж, залуучууд маань "Хээрийн галуу нисэн үл хүрэх газраас эрдэм номыг өвөртлөн ирж, тэр үеийн олон улсын төв, ялангуяа ОХУ–ын ШУА–ийн эрдэмтэдтэй мөр зэрэгцэн ажиллаж, номын арвин их туршлагатай эрдэмтэд болсноор өнөөдрийн монголын шинжлэх ухааны тулгуур багана болсон билээ.

Эх орондоо шинжлэх ухааныг хөгжүүлэхэд Базарын Ширэндэв, Цэндийн Дамдинсүрэн, Бямбын Ринчен, Шадавын Лувсанвандан, Намсрайн Содном зэрэг нэрт эрдэмтэд онцгой гавьяа байгуулсан юм.

Судалгааны маань салбар бол физик юм. Физик 14 тэрбум жилийн өмнө их гэрэл туяа цацруулан үүссэн тэр мөчөөс өнөөдрийн бидний бахархлын өдөр хүртэлх ертөнцийн хөгжлийн замын зургийг гаргаж, түүний бүтцийг бүрэлдүүлэгч од эрхсээс авахуулаад атом, цөм, эгэл бөөмсийн нэгдмэл, зүй тогтол, нууцыг тайлах гол гол томьёолол, зарчмуудыг боловсруулдаг билээ. Нөгөө талаас физик нь орчин үеийн техникжсэн нийгмийн амьдралын бүхий л хэрэгцээг хангадаг машин техник, багаж хэрэгсэл, эд юмсыг зохион бүтээж үйлдвэрлэх нөр их ажлын онолын тооцооны үндэс нь болдогоороо шинжлэх ухааны хамгийн гайхамшигтай салбар мөн.

Миний бие бусад онолын физикч эрдэмтдийн нэгэн адилаар ертөнцийн бүтцийн тулгын чулуунууд болох эгэл бөөмсийн хоорондох харилцан үйлчлэлийг түүний дөрвөн багана нь болох хүндийн буюу таталцлал, цахилгаан соронзон, сул ба хүчтэй гэсэн хүчнүүдийн тусламжтайгаар бичих судлагаанд оролцдог. Бичлэгийн явцад математик аргын хувьд хэт ягаан туяаны салалт хэмээх шийдэж боломгүй мэт зарчмын хүндрэлтэй тулгардаг юм. Энэ хүндрэл нь Исаак Ньютоны үеэс эгэл бөөмсийг дотоод бүтэцгүй цэгэн биет гэж үзсэнээс үүдэн гарсан юм. Туршлагаар хэмжиж болдог аливаа физик хэмжигдэхүүний онолын тооцоо хязгааргүй утга авдаггүй тийм төгслөг онолыг боловсруулах гэж эрдэмтэд сүүлийн 70 жилийн турш янз бүрийн санаа бодол, таамаглалыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Тэдгээрээс миний судалгааны ажилтай холбоотой зарим үр дүнг дурдвал, хэрэв эгэл бөөмсийг утсан бүтэцтэй, эсвэл бөмбөлгөн бүтэцтэй гэж үзвэл түүний хэмжээ нэг сантиметрийг зуун мянган их наяд тоонд хуваасантай дүйцэх тийм өчүүхэн бага болно.

 Эгэл бөөмсийн хөдөлгөөн дотор нь явагддаг бичил огторгуй бидний ердийн амьдралын дөрвөн зүг найман зовхист чөлөөтэй хөдөлж болдог гурван хэмжээст орон зайнаас шинж чанараараа тэс өөр юм. Жишээ нь гурваас их олон хэмжээстэй эсвэл аалзны шүлсний торон буюу метро шиг нүхэлсэн хоолойнууд, эсвэл дов сондуултай газраар давхиж яваа машины донслогоо шиг тийм санамсаргүй хөдөлгөөн өгдөг бүтэцтэй байж болох таамаглалуудыг гарган тавьдаг билээ.

Онолын физикийн судалгаа хэтэрхий нарийн төвөгтэй бөгөөд судлаач эрдэмтдээс дээд зэргийн хүчин чармайлт, өргөн мэдлэг, их хичээл хөдөлмөрийг шаардана. Физикчид заримдаа судалгааны явцад санаанд оромгүй шинэ шийдэл, шинэ чиглэлийг шинжлэх ухааны бусад салбарт санамсаргүй олох нь их. Жишээ нь, биднийг хүрээлэн буй ердийн бодистой нийлэх л юм бол гэрэл туяа болон алга болдог эсрэг буюу антибодисыг цаасан дээр нээсэн Английн их эрдэмтэн, Нобелийн шагналт Поль Дирак математикийн цоо шинэ салбар болох өргөтгөсөн функц буюу Диракийн дельта функцийг олсон юм. Миний бие 2012 онд цэвэр тохиолдлоор интеграл дифференциал тооллын зарим бодлогыг хүүхэд бүрийн сайн мэдэх геометрийн  гурвалжны  Пифагорын  теорем шиг түгээмэл томьёогоор боддог арга олсон нь эрдэмтдийн санаа бодолд нийцэн АНУ–д хэвлэгдэж, Сингапурт хэвлэлд шилжээд байна.         

Орчин үед физикчид байгалийн нууцыг бараг нээж дууссан гэмээр гайхамшигтай үр дүнгүүдийг гарган авсан. Жишээ нь, биднийг хүрээлэн буй үй түмэн бодис 20–иодхон эгэл хэсгээс тогтох ба ертөнцийн үүслийн анхны гэрлээс бидний мах бодийг бүтээдэг бодислог буюу жин татдаг масс бий болдог механизмыг 2012 оны 7 дугаар сарын  6–нд нээсэн юм. Дээр дурдсан байгалийн дөрвөн багана болох дөрвөн хүч маань нэг хүчний дөрвөн тал болж,  бодисын нэгдсэн онол, супер буюу дээд нэгдлийг физикчид томьёолон гаргаад байна.

Ертөнц маань 100 тэрбум одны аймгаас тогтох ба нэг аймаг  нь 100 тэрбум одыг өөртөө багтаасан байдаг. Тэгвэл тэдгээрийн нэг нь болох сүүн зам буюу тэнгэрийн заадас хэмээх манай аймаг дотор бидний амьдралыг тэтгэгч нар маань гэрэлтэж, түүнийг түшсэн хөх цэнхэр гаригийн хоймрыг эзэгнэнхэн байршсан эцэг өвгөдийн минь бидэнд өвлүүлж үлдээсэн энэхүү гайхамшигтай Монгол орондоо бид эв эеийг хичээн, гар гараасаа хөтлөлцөж, бүдэрсэн заримыгаа татан босгож, залуучууд ахмадаа хүндэтгэн, ахмадууд залуучуудаа хөтлөн их хэргийг бүтээхээр зориг шулуудан зүтгэцгээе.

Мөнх хөх тэнгэр минь ивээг.
Төр улс, түмний заяа өөдөө байг.
Та бүхэндээ маш их баярлалаа

Эх сурвалж: www.president.mn

Ерөнхий сайд хүүхдүүдтэй уулзана

Монгол бахархлын өдөр маргааш буюу ням гаригт тохиож байна. Эзэн Чингис хааны мэндэлсэн өдөр Төрийн ордоны ИХ танхимд 16 настнуудын иргэний үнэмлэхээ гардан авах "Иргэний андгай ёслол" болно.  Энэхүү ёслол Монгол Улсын Ерөнхий сайдын ивээл дор 12 дахь жилдээ зохион байгуулагдаж байна.  Ёслолд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг оролцох юм. Нийтдээ 850 хүүхэд иргэний андгай өргөж, Монгол Улсын иргэний үнэмлэхээ гардах аж. Ёслол 15.00 цагт Төринй ордонд  болно.

Б.ХОНГОР

2014/11/22

Академич Х.Намсрайд “Чингис хаан” одон гардуулав

Их эзэн Чингис хааны мэндэлсний 852 жилийн ой, Монгол бахархлын өдрийг тохиолдуулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Академич, дэлхийд нэртэй физикч Хавтгайн Намсрайг өнөөдөр Төрийн дээд шагнал, тэргүүн зэргийн одон-"Чингис хаан" одонгоор шагнав. Шагнал гардуулах ёслолд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, УИХ-ын дарга З.Энхболд, Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг нар гэргийн хамт, Төрийн тэргүүн зэргийн "Чингис хаан" одонтнууд, төр, нийгэм, шашны зүтгэлтнүүд оролцов.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж Тэргүүн зэргийн "Чингис хаан" одонг Академич Хавтгайн Намсрайд гардуулан өгсөн юм. Эрдэмтэн Х.Намсрай ийнхүү Төрийн дээд шагнал "Чингис хаан" одонгоор шагнуулсан найм дахь хүн болов. Уг ёслолын үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж, Академич Хавтгайн Намсрай нар үг хэллээ.

Мөн Хөгжим бүжгийн коллежийн оюутнуудын найрал хөгжим, найрал дуучид  "Дөрвөн цагийн тал", "Халуун элгэн нутаг" дуунуудаар ая барьж оролцогчдод хүндэтгэл үзүүллээ.

Эх сурвалж: www.president.mn

Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуяг осолджээ

 

Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуяг өнөөдөр өглөө осолд оржээ. Бидний авсан мэдээллээр бол тэрээр мотоцикль унаж яваад осолдсон бололтой. Экс Ерөнхий сайдын биеийн байдал хүндэвтэр байгаа бөгөөд яаралтай эмчилгээнд орсон байна. Ослын улмаас түүний эгэм нь хугарч, тархи, нуруу нугасандаа гэмтэл авсан гэх мэдээлэл байна.

Удирдаж байсан Засгийн газар нь огцорсон, намын даргын ажлаа хүлээлгэж өгсөн, өчигдөр ийн осолд орсон гээд түүний хувьд ойрын өдрүүдэд хүнд өдрүүд болон өнгөрч байна.

Хамгийн сүүлийн мэдээгээр тэрбээр эгмээ хоёр хугалснаас гадна бусад эрхтэнүүд нь гэмтсэн байх магадлалтай учраас эмч нар түүнийг гадаадад явж эмчлүүлэхийг зөвлөж байгаа аж. 

М.ЯЛАЛТ

“Би эх оронтой хүн”

Их эзэн Чингис хааны мэндэлсний 852 жилийн ой, Монгол бахархлын өдрийг тохиолдуулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Академич, дэлхийд нэртэй физикч Хавтгайн Намсрайг өнөөдөр Төрийн дээд шагнал, тэргүүн зэргийн одон-"Чингис хаан" одонгоор шагнав. Шагнал гардуулах ёслолд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, УИХ-ын дарга З.Энхболд, Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг нар гэргийн хамт, Төрийн тэргүүн зэргийн "Чингис хаан" одонтнууд, төр, нийгэм, шашны зүтгэлтнүүд оролцов.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж Тэргүүн зэргийн "Чингис хаан" одонг Академич Хавтгайн Намсрайд гардуулан өгсөн юм. Эрдэмтэн Х.Намсрай ийнхүү Төрийн дээд шагнал "Чингис хаан" одонгоор шагнуулсан найм дахь хүн болов. Уг ёслолын үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж, Академич Хавтгайн Намсрай нар үг хэллээ. Мөн Хөгжим бүжгийн коллежийн оюутнуудын найрал хөгжим, найрал дуучид  "Дөрвөн цагийн тал", "Халуун элгэн нутаг" дуунуудаар ая барьж оролцогчдод хүндэтгэл үзүүллээ.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ЦАХИАГИЙН ЭЛБЭГДОРЖИЙН АКАДЕМИЧ ХАВТГАЙН НАМСРАЙД ТӨРИЙН ДЭЭД ШАГНАЛ, ТЭРГҮҮН ЗЭРГИЙН "ЧИНГИС ХААН" ОДОН ГАРДУУЛЖ ХЭЛСЭН ҮГ /БҮРЭН ЭХЭЭРЭЭ/

                                                                   

Эрхэм хүндэт ард иргэд ээ,

Чингис хааны одонт Эрхэмсэг нөхөд өө,

Хүндэт хатагтай, ноёд оо,

Та бүхний энэ өдрийн түмэн амгаланг айлтгаж Монгол түмний сүлд хийморийн билэгдэл Их цагаан сүлдний цэнгэн орших хүндэт өргөөнөөс Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 852 жилийн ойг даширлуулан "Монгол бахархлын өдөр"-ийн баярын мэндийг хүргэн хамгийн сайн сайхныг хүсэн ерөөж мэндчилье. Мөн энэхүү бахархалт өдрийн баярын мэндийг дэлхий даяар тархан суурьшсан монголчууддаа болон манай улстай найрсаг харилцаатай улс орон, олон улсын байгууллагын элч төлөөлөгчид, Монгол Улсын хөгжил дэвшлийн төлөө хамтран зүтгэж байгаа хүн бүрт хүргэе.

Монголчууд бид Их Эзэн Чингис хаан мэндэлсний 850 жилийн тэгш ойгоос эхлэн их хааныхаа мэндэлсэн өдрийг "Монгол бахархлын өдөр" хэмээн нэрийдэж, бүх нийтээр ёслон тэмдэглэж ирлээ. Өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгний билэгдэлт сайн өдөр өндөр дээдсийнхээ билиг сургаал, өв соёл, үүх түүхийг хэлэлцэн бахархаж, өрнөх ирээдүйн зам мөртөө сүүн цацал өргөн Монгол бахархалын өдрөө ёслол төгөлдөр тэмдэглэж байна.

Бидний их өвөг дээдэс "Эцгээс үүдэж эхээс унасан өдрөө олж хүндэлж яв" хэмээн сургасан. Монголчууд гурван цагт амьдарч, сэтгэж, бүтээдэг ард түмэн. Бид үлгэрлэн дагах, бахархан дуурсах их өвөг дээдэс, баялаг түүхтэй хүмүүс. Бидний бахархал бол Монгол үндэстний үе үеийнхний бүтээсэн үнэт зүйл, өвөрмөц түүх соёл юм. Бидний бахархал бол манай эх орон, тусгаар тогтнол, хөгжил дэвшил юм. Бидний бахархал бол өнгөрсөн, өнөөдөр, ирээдүй үе маань юм. Ийм учраас бид жил бүрийн өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгний энэ өдөр Их өвөг дээдэстээ залбирч, өнөөдрөө цэгнэж, ирээдүйгээ шинждэг юм.

Монгол түмний хаан бахархал бол Их Эзэн Чингис хаан билээ. Чингис хаан бол газрын зовлонг гаталж тэнгэрийн заяаг олсон  Монгол хүн. Чингис хаан буман сумны зэвнээс тодрох ганц алтан зэв мэт цагийг нэвтлэн, цагийг эзлэн оршсоор байна. Чингис хаан сайн бүхнээ Монголдоо үлдээсэн. Бидний их өвөг Чингис хааны суу билиг Монгол Улсын их түүх, Монгол төрийн уламжлал, дэг жаяг, монголчуудын ёс заншил болон үлдсэн. Чингис хааны байгуулсан төр нь сүлдтэйгээ, тамгатайгаа, эзэдтэйгээ өнөөдөр ч мандаж явнаа.

Их хааны эрдэм сургааль, үнэт өв, суу алдраас үр хойч монголчууд бид үеийн үедээ өвлөн суралцаж, бахархаж явах учиртай. Чингис хаан муу санаатны хатгаасанд үл автан улсаа хурааж, хүчээ нэгтгэн байж тулгамдсан хэцүүг давдаг байсныг Та бид сайн мэднэ. Өнөөдөр ч их хааны маань энэ өв эрдэм монголчууд бидэнд чухал хэвээр байна. Чингис хаан түмэн ардынхаа нэгдмэл эрх ашгийг сайхан орд харш, өндөр суудал, ихэмсэг ямбанаас илүүтэй эрхэмлэдэг байсныг өнөөгийн манай бодлого тодорхойлогчид санаж явах хэрэгтэй. Чингис хаан бол өсийг мартсан өвийг эрхэмлэсэн удирдагч байсан. Тэр бусдад өс санаж, цаг үедээ гомдоллож, цаг үеэ хорлож яваагүй. Манай их өвөг дээдэс сайн төрийн чимэг бол сайн дэг журам, хууль ёс, сайн түшмэл гэж сургасныг өнөөгийн бид үл мартах учиртай.

Аливаа үндэстний бахархал бол тухайн үндэстний бүтээсэн сайн өв юм. Тэр сайн өв бол цагийн урт, хүний заяаг үл ялгаж оршдог. Үндэсний бахархлаа хүмүүс бүтээдэг. Үндэсний бахархал бол хүнээр дамжин хүнд үлддэг сайн өв, сайн соёл юм. Өнөөдөр ч монголчууд үндэсний бахархлаа бүтээсээр яваа. Монгол Улсад үндэснийхээ бахархал болсон олон хүн бий. Тэр хүмүүсийн хүндэт төлөөлөл ч өнөөдөр энд хүрэлцэн ирсэн байна. Энэ өдрийг тохиолдуулан Монгол төрийн дээд хүндэтгэл Чингис хааны одонг Монгол түмний бахархалт хүмүүнд гардуулж байхыг Монгол Улсын Их Хурлаас хуульчлан тогтоосон юм. Энэхүү хүндэтгэлийг Пунсалмаагийн Очирбат, Бямбасүрэнгийн Шарав, Дашийн Бямбасүрэн, Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж, Нацагийн Багабанди, Дамдиний Дэмбэрэл, Думаагийн Содном нарт Монголын төр үзүүлсэн билээ.

 

Өнөөдөр Монгол төрийн энэхүү гүн хүндэтгэлийг Монгол Улсын төрийн соёрхолт, шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, академич Хавтгайн Намсрайд үзүүлэхээр шийдвэрлэсэн юм. Хавтгайн Намсрай бол шинжлэх ухаанд зүтгэгч манай иргэдийн чимэг болсон эрдэмтэн. Академич Намсрай гуайд хүртээж буй энэхүү шагнал бол Монголын төр үеийн үед шинжлэх ухааныг эрхэмлэж түүнд хувь нэмэр оруулж байгаа эрдэмт иргэдээ үнэлж ирсний эрхэм илэрхийлэл юм. Мөн энэхүү шагналыг олон ахмад эрдэмтдийнхээ шинжлэх ухаанд зориулсан нөр их хичээл зүтгэлийн үнэлгээ болгож Намсрай гуай танд төлөөлүүлэн олгож байна. Дээр нь эрдэм оюун, судалгаа, шинжлэх ухаанд шамдагч залуу үеийнхнээ шинэ нээлтэд уриалан дуудаж, тэдэнд урам хайрлах зорилгоор буурал академич Танд хүртээж байгаа юм.

Хавтгайн Намсрай бол дэлхийн шинжлэх ухаанд данстай манай улсын цөөхөн эрдэмтдийн нэг. Өнөөдөр бол Таныг тэдний үлгэр дууриал, бахархал, оргил нь ч гэж хэлж болно. Нэрийг нь латинаар бичээд хайхад олон улсад үнэлэгдсэн нээлт бүтээл, ном нь шууд олддог Монголын алдартай эрдэмтэн бол Та. Хавтгайн Намсрай бол олон арван Нобелийн шагналтан, олон зуун шилдэг эрдэмтдийг нэгтгэсэн дэлхийн шинжлэх ухааны академийн гишүүн эрдэмтэн юм. Харин тэднээс хамгийн бахархалтай нь дэлхийн шилдэг эрдэмтдийн нээлт, бүтээлийг үнэлэх шинжээчдийн хүндэт эгнээнд Монгол Улсаас зөвхөн академич Хавтгайн Намсрай гуай багтдагийг энд бахархан тэмдэглэхийг би хүсэж байна. Дэлхийн шинжлэх ухааны шинэ нээлтэд Улаанбаатар хотдоо суугаад дүн тавих, үнэлэлт дүгнэлт өгөх эрхтэй эрдэмтэн байна гэдэг бол яах аргагүй Монгол Улсын бахархал юм.

Хавтгайн Намсрай бол Завхан нутгийн Цагаанхайрханд эгэл малчны гэр бүлд төрж өссөн хүн. Тэрээр өндөр уул, өргөн ширэг, тунгалаг уст гол булаг, элсэн манхан, хангай говь хосолсон нутгийн хүн. Монгол газрын чимэг болсон тэр нутгаас дэлхийн чимэг болон тодорсон их эрдэмтэн Таны хичээл зүтгэлд энэ танхимд хүрэлцэн ирсэн эрхэм зочид бид бүхэн чин сэтгэлээсээ баяр хүргэж байна. Та бол бүтэцгүй гэгдэж ирсэн эгэл бөөмсийн урсгал ямар бүтэцтэй болохыг олж тогтооход дэлхийн судлаачдаас хамгийн их ойрхон очсон эрдэмтэн. Таны тэр нээлтийг "Намсрайн дөхөлт" гэж дэлхийд нэрлэдэг. Одоо таны энэхүү нээлт дэлхийн шинжлэх ухаанд "Намсрайн онол" гэж нэрлэгдэх, хүлээн зөвшөөрөгдөх их замдаа явж байгааг бид мэднэ.

Таны олж нээсэн физик математикийн нийлмэл томъёог өнөөдөр олон орны эрдэмтэн, судлаачид, оюутан сурагчид Пифагорын теорем адил ашиглаж байгаа нь юутай бахархууштай. Бүтцийг нарийн тооцох математик аргачлалын эцсийн хариуг Намсрайн томъёог ашиглаад шууд олдог гэсэн үг. Академич Намсрай гуайн шинжлэх ухаанд зүтгэж байгаа 46 жилийн үр дүн болох 40 гаруй сурах бичиг, туурвил бол хүн төрөлхтний оюуны бүтээлд оруулж байгаа Монгол эрдэмтний хувь нэмэр юм. Танаас болон таны шавь нараас, таны бүтээлд шимтэн суралцагч орон орны эрдэмтдээс Монгол түмэн, хүн төрөлхтөн олон шинэ нээлт, шийдэл хүлээж байгаа гэдгийг би энд нэмж хэлье.

Академич Хавтгайн Намсрай гуайн тухай уншиж, эрэл хайгуул хийж байхад надад таны хэлсэн нэг үг онцгой сэтгэгдэл төрүүлсэн. Намсрай гуайд дэлхийн олон орноос урилга ирүүлсэн байдаг. Ирүүлсээр ч байгаа. Манай улсад ирж ажиллаж амьдраач, нөхцөл боломж олгоё, ногоон карт, удаан оршин суух эрх олгоё гэж. Ер нь тэдний зарим нь иргэншлээ хүртэл Намсрай гуайгаас харамлахгүй гэдгээ илэрхийлж байгаа хэрэг. Тэр бүхний өөдөөс Намсрай гуай "Би эх оронтой хүн" гэж хариулдаг. Ийм хүнээрээ, ийм иргэнээрээ, ийм эрдэмтнээрээ, ийм "нутаг амьтай" Намсрай танаар Монгол Улс өнөөдөр бахархахгүй бол хэнээр бахархах билээ.

Ингээд Хавтгайн Намсрай Танд Монгол түмний бахархалт энэ өдөр Монгол Улсын төрийн дээд шагнал, тэргүүн зэргийн одон – Чингис хааны одон гардуулах төрийн ёслол эхэлж байгааг ийнхүү зарлаж байна. Намсрай гуай танд болон таны гэр бүл, үр хүүхэд, ойр дотныхон, шинжлэх ухаанд шамдагч бүх эрхэм хүмүүст баяр хүргэж, хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.

Монгол түмний билиг оюуны ундарга үргэлж арвин байг ээ.

Эх сурвалж: www.president.mn

2014/11/21

Чуулганы хуралдааныг өндөрлүүлэв

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Гэр бүлийн тухай хуулийн төслийн шинэчилсэн найруулгын төслийг хэлэлцсэнээр үдээс хойшхи хуралдаанаа өндөрлүүллээ. Чуулганаар дээрх төслийн хэлэлцэх эсэхийг шийдэх ёстой байсан ч гишүүдийн ирц хангалтгүйгээс санал хурааж чадсангүй, ирэх долоо хоногийн пүрэв гариг болгон хойшлуулж байна.

Үүгээр өнөөдрийн чуулган өндөрлөж байна.

Г.ДАРЬ

Нэр дэвшигчид өнөөдөр дүнгээ сонсоно

Тэдний гэрийн даалгавар их онцлогтой, бас өргөн хүрээнд ажиллаж боломжтой. Тодруулбал манлайлагч залуус  аль нэг сонгуулийн шатанд нэр дэвшигчдийн байр суурьнаас өөрийгөө ард иргэдэд ойлгуулах илтгэл бэлдэж ирсэн. Шинэ санаа, санаачилгадаа шийдэл агуулсан илтгэлүүдийг мэргэжлийн экспертүүд текст, илтгэх ур чадвар, агуулга, найруулга, шинэлэг санаа гэсэн таван үзүүлэлтээр дүгнэж үнэлгээ өгч байна. Энэ бол "Улс төрд шинэ манлайлагч" зорилтот ТВ төслийн III шатны А хэсгийн шүүгчдийн шалгаруулалт.  Шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд улс төр, нийгэм судлаач, эрдэм багш нар, найруулагч, нийтлэлч гээд салбар бүрийн төлөөлөл ажиллаж байна.  Хурц шүүмжлэл хүлээсэн нийтлэг сэдвүүд, эрхэм шүүгчдийн уулга алдуулсан шинэ содон даацтай шийдлүүд бүхий шалгаруулалт ид халуухан өрнөж байна. Манлайлагч залуус сонгуулийн тактиктийг хэрхэн боловсруулсаныг эрдэмтэн судлаач шүүгчид хэрхэн үнэлснээс хамаарч хамгийн бага оноо авсан 12 залуу төслөөс өнөөдөр хасагдана.  

Г.НАРАН

 

Гэр бүлийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байна

УИХ-ын чуулганы үдээс хойшхи хуралдаан үргэлжилж байна. Уг хуралдаанаар Гэр бүлийн тухай хуулийн төслийн шинэчилсэн найруулгын төслийг хэлэлцэж байгаа юм.

Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын сайдын үүрэг гүйцэтгэгч С.Эрдэнийн тодотгосноор нийгмийн шинэ харилцаанууд бий болж, хамтран амьдрах хэлбэр түгээмэл болсон, гэр бүлийн хүчирхийлэл урьд байгаагүй хэлбэрээр үйлдэгддэг болсон, хүүхдийн эрх онц ноцтой зөрчигдөх болсон зэрэг нь Гэр бүлийн тухай хуулийг шинэчлэх үндэслэл болжээ. Хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүн З.Баянсэлэнгэ "Гэр бүлийн тухай хуульд хамтран амьдрагчийг томъёолох нь хэр зохистой вэ. Гэр бүлийн нандин чанар байхгүй болж байгаа энэ үед хамтран амьдарч л байсан гэдэг хариуцлагагүй зүйл рүү орчих вий. Хуулиар зохицуулах шаардлага бий боловч эргэлзэж байна. Гэр бүлийн хууль нь гэр бүл бат бэх байх, гэр бүлийн хөгжлийн асуудлыг хуулиар зохицуулахад илүү хандуулах ёстой байсан юм биш үү" хэмээн асуудал хөндлөө. Үүнд сайд С.Эрдэнэ "Эцэг, эхийн үндсэн болох үүргээ биелүүлэх асуудал зохицуулалтгүй үлдэх гээд байгаа учраас асуудлыг оруулсан. Хамтран амьдрах хэлбэрийг эрх зүйн хувьд зөв зохицуулалт хийж өгөхөөс аргагүй байна" гэж хариуллаа.

Г.НАРАН

 

Польшийн Сеймийн Дэд маршал Е.Вендерлихт бараалхав

Гадаад харилцаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны Дэд сайд Д.Ганхуяг Монгол Улсад айлчлал хийж буй Бүгд Найрамдах Польш Улсын Сеймийн Дэд маршал Е.Вендерлихт 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр бараалхан хоёр талын харилцаа, хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, цаашдын хөгжлийн талаар ярилцаж, санал бодлоо солилцов.

Дэд сайд Д.Ганхуяг Монгол Улс Цахим эрх чөлөө эвслийг даргалах, АСЕМ-ийн 2016 оны дээд хэмжээний уулзалтыг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулах зэрэгтэй холбогдуулан польшийн талын дэмжлэгийг авах, хамтран ажиллах санал тавив.

Мөн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн санаачлагаар Монгол Улсад байгуулагдсан Олон улсын хамтын ажиллагааны сангийн талаар мэдээлэл хийн хөгжиж буй орнуудад ардчиллыг түгээн дэлгэрүүлэх үйлсэд хамтарч ажиллах, эдгээр орнуудад ардчиллын туршлага, мэдээлэл олгох шугамаар хурал, арга хэмжээнүүдийг хамтран зохион байгуулах талаар зөвлөлдөв.

Эх сурвалж: www.mfa.gov.mn

 

2014/11/20

МАН-ынхан хуралдаанд ирсэнгүй

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаан үргэлжилж байна.

Уг хуралдаанд УИХ дахь МАН-ын бүлгийн 26 гишүүн бүгд оролцсонгүй.

Тус бүлгээс яг одоо хэвлэлийнхэнд мэдээлэл хийх гэж байна.

 

ЕС-ыг томилох асуудлыг хэлэлцэж эхэллээ

 

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаан өнөөдөр 09.00 цагт зарлагдсан ч гишүүдийн ирц бүрдэхийг хүлээсээр 10:18 цагт эхэллээ.

Чуулганы хуралдаанд нийт 76 гишүүн оролцох ёстойгоос 51.3 хувь нь хүрэлцэн иржээ.

Уг хуралдаанаар Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг томилох асуудлыг хэлэлцэн, шийдвэрлэх юм. Эл асуудлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж танилцуулж байна.

Г.ДАРЬ

Хүчтэй Ерөнхийлөгч бүхий Парламентийн засаглал

Шинжлэх Ухааны академи, МҮАН-ын хамтран зохион байгуулсан "Үндсэн хуулийн шинэчлэлийн асуудал" сэдэвт хэлэлцүүлгийн үеэр МҮАН-ын дарга М.Энхсайханы танилцуулсан илтгэлийг танилцуулж байна.

Илтгэлийн түлхүүр үгс:

1992 оны Үндсэн хууль, Яаран баталсан уу?
Үндсэн хуулийн хямрал уу?
Үндсэн хуулийн "цоож"
Парламентаризм ба сонирхлын бүлэг
Нэг болон хоёр танхимтай парламент
Ерөнхийлөгчийн үүрэг роль
Төрийн эрх мэдлийг хуваах онол
Төрийг бэхжүүлэхүй

 

“Нүүрээ угаагаад нөгөө хувцсаа өмсөөд ороод ирлээ”

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг томилох тухай асуудлыг хэлэлцэж байна. Хэлэлцэх асуудалтай холбогдуулж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга А.Бакей нар Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчийн талаар танилцуулсан юм.

 

Ерөнхий сайдад нэр дэвшигч Ч.Сайханбилэг  нь 1969 онд Дорнод аймгийн Сүмбэр суманд төрсөн. 1986 онд Нийслэлийн 10 жилийн 45 дугаар дунд сургууль, 1991 онд Москва хотын Хүмүүнлэгийн их сургуулийг түүхийн багш мэргэжлээр, 1995 онд Монгол Улсын Их Сургуулийг хуульч мэргэжлээр, 2002 онд АНУ-ын Вашингтон хотын Жорж Вашингтоны их сургуулийг тус тус төгссөн.  Хууль зүйн ухааны магистр юм байна.

Танилцуулгын дараа УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчид хандан асуулт тавилаа. Тэрээр "Эдийн засгийн хямрал улстөрийн хямралтайгаа хослоод эхэллээ. Хэрвээ улс төрийн хатуу сорилыг давж чадахгүй, бүлэглэлийн эрх ашгаар төсөөлөөд байвал улс орныхоо ачааг авч явж чадахгүй. Мэргэжлийн баг бүрдүүлээд ажиллавал, ачааны ард гарна. Тэгж чадахгүй бол хар түүх давтагдана гэлээ.

Үүнд нэр дэвшигч Ч.Сайханбилэг: Эдийн засгийн хямрал улс төрийн хямрал болж магадгүй гэдэг болгоомжлолтой санал нэг байна. Шинээр байгуулагдах Засгийн газар бүтээлч байдлаараа хариулт өгч чадна. Би аливаа ажлыг сайн менежэр нугалдаг гэж боддог. Сурсан мэдсэнээ олонхи дээрээ тулгуурлаж явуулснаар үр дүнтэй ажиллаж чадах болов уу.

УИХ-ын гишүүн Ц.Оюунбаатар: Хямралыг зогсоох арга замыг та юу гэж харж байна вэ. Сайн менежер байснаар шийдэхгүй. Шударга хүмүүсээр Засгийн газраа бүрдүүлж чадах уу. Хэчнээн ажил хийе гэвч авлига хээл хахуульд нэр холбогдсон, ёс зүй, нэр төрийн хувьд сэвтчихсэн хүмүүсээр Засгийн газрын танхимыг бүрдүүлбэл шинэ харагдаж чадахгүй?

Нэр дэвшигч Ч.Сайханбилэг: Хямралыг зогсоох талаар арга хэмжээний төлөвлөгөө гаргана. УИХ-ын 34 дүгээр тогтоолоор үндсэн хана нь гарсан. Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөр үргэлжлээд явна. Хямралтай холбоотойгоор жижиг өөрчлөлтийг хийнэ. Зөвшилцөл бий болгохын төлөө ажиллана.

Ажлын ачаалал дааж явах хүмүүсээр  танхимаа бүрдүүлнэ. УИХ дээр дийлэнх олонхийн дэмжлэг авсан Засгийн газар бүрдүүлэхийн төлөө ажиллана.

УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү: Та өмнөх Засгийн газарт Хэрэг эрхлэх газрын дарга гээд  явж байсан хүний хувьд хуучин кабинетаасаа хүмүүсээ оруулах уу. Нэрлэх боломж бий юу.

Нэр дэвшигч Ч.Сайханбилэг: Ардчилсан намын ҮЗХ-ноос бүх намуудтай зөвшилцөх үүрэг өгсөн, хамтарч ажиллах нь намуудын өөрсдийнх нь шийдэх асуудал гэсэн хариулт өглөө.

Мөн энэ үеэр УИХ-ын гишүүн Г.Уянга Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчид хандан "Нүүрээ угаагаад, нөгөөгөө хувцсаа өмсөөд ороод ирлээ. Таныг өнөөдөр Ерөнхий сайдаар томилно. Гэхдээ та аль хэдийнэ ялагдсан шүү" гэж байр сууриа илэрхийлсэн юм.

Чуулганы хуралдаан үргэлжилж байна.

Г.ДАРЬ

Лпюпэнжсэн төр өөрчлөгдсөн үү?

"Люмпэнгүүдийн ясны зан бол хээв нэг урваж шарвах явдал юм. Тэдэнд байгалаас зарчим жудаг заяагаагүй учраас ийм байдаг. Түүгээр барахгүй урвах бол люмпэнгийн хувьд эрх мэдэл, эд хөрөнгө олж авах бизнес юм. Өнөөдөр манайд, сэтгэлд нь нийцэхүйц албан тушаал хөрөнгө мөнгө амлавал баргийн эр үзлээсээ, нөхдөөсөө, бүлгээсээ, фракцаасаа, намаасаа урвах нь бүр ёс болсон. Урвасан бусдыгаа муугаар нь дуудаж явсан нөхөр цаг нь болохоор өөрөө жишим ч үгүй урвана. Хажуудах чинь урваж мэднэ шүү гэдэг афоризм өнөө цагийн үг мөн"... Одоогийн хотын мэр Э.Бат-Үүл "Люмпэнжсэн төрийн балаг" нэртэй нийтлэлдээ ингэж бичиж байв. Тэр үеэс хойш арваад жил өнгөрчээ. 

Өндөр шилэн байшингууд сүндэрлэж, өрнө дорны машин хөлхөлдөж, утас "ухаажин", хүн "жиргэдэг" болж, нийгэм өөрчлөгдсөн ч өнөөгийн улс төр арван жилийн өмнөхөөс ялгарах юмгүй яг  хэвээрээ байна.

Хоёр жилийн өмнө ялалтын хундага тулгаж явсан АН-ынхан хэдхэн хоногийн өмнө Н.Алтанхуягаасаа Ерөнхий сайдын болон намын тамгаа салгах гэж яаж урвасныг өнөөдөр дахин нурших нь төвөг биз.  Эдийн засгийн хямрал, "Эзэн-100", Н.Энхбаяртай хийсэн гэрээ зэргээр шалтаглаж, Н.Алтанхуягаа унагасан АН-ынхны эцсийн шалтгаан нь ердөө эрх мэдэл, сандал суудал байсан. Тамга тэмдэгийн төлөө намаа хавханд хийчихэж байгаа нөхөд "улс орныхоо эрх ашгийн үүднээс" гэж уран гоёор донгодлоо ч  ямар тэнэг нь итгэх билээ. Хэн ч үүнд үнэмших вэ дээ.

Намаас, нам дамжин  урваж, шарваж явдаг нөхдүүд Л.Цог, Д.Арвин, Д.Батцогт, мэтээс авахуулаад цөөнгүй бий. Хоёр гурван нам сэлгэж, хоёр гурваар тогтохгүй үнэмлэх өвөртөлчихсөн нөхөд АН-д ч бий, МАН-д ч бий. МАХН бол тэртээ тэргүй хогийн сав. Гомдогсод, гологдогсдоор дүүрсэн улс төрийн "хорт хавдар".

Мөнгө, улс төр хоёрыг ялгаж зааглаагүй цагт "Улааныг үзэж урваж, шарыг үзэж шарвагнадаг" улстөрчдөөс дүүрсэн Монголын төр люмпэнгүүдээсээ салтлаа өдий.

Халамжийн газрын даргыг мөнгө идсэни хэргээр хууль хяналтынхан саатуулжээ. Төрсөн дүү нарынхаа компаниар дамжуулан улсын мөнгийг угаасан байж болзошгүй гэнэ. "Цагаан захтнуудтай" холбоотой сүүлийн үеийн мэдээний нэг. Олон нийт ч цочирдон хүлээн авахаа больсон нь угаасаа л манай дарга нар махчид гэдэгтэй эвлэрснийх гэхэд хэцүү.

Эхнэрийнхээ дансаар олон тэрбумыг угаах, нууц амрагийнхаа дансанд сая, сая доллар нуух, эгчтэйгээ эсвэл ах дүүтэйгээ нийлж төсвийн мөнгийг шамшигдуулах, татвар төлөгчдийн мөнгөөр бие биенээ урамшуулах гээд Монголын төр яг л галзуучуудын эмнэлэг шиг болсон. Ц.Нямдорж, Н.Энхбаярыг хоёрыг хар л даа.  Монголын төрийн өндөр дээд албан тушаал хашч явсан тэд телевизийн дурангийн өмнө захын чавганцаас дор чалчиж байгааг.  "Би  Нямдоржийг дуудаж уулзаад "чиний тухай ийм зүйл яригдаад байна. Чамайг түр түтгэлзүүлье. Шалгуулаад тогтоолгочих, тэгээд буцаад ажилдаа орвол бүр нэр хүндтэй юм биш үү гэхэд "Ц.Нямдорж уйлчих шахаад та надад итгэ, наад муу хүмүүс чинь миний мууг үзэх гээд байгаа юм гэж гуйж байсан" гэж нэг нь авах юмгүй хог ярьж л суудаг. Нөгөөх нь ч "Н.Энхбаяртай аягүй гоё найзууд байсан. Тэгсэн Энхбаяр нь Энхсайхантай найзлаад байхаар нь дургүй нь хүрээд больчихсон" гэж ирээд л тэнэгтэж л байдаг. Ямар таар шуудайнууд гэхээрээ ингэж муу, муухайгаа ичин зовохгүй дэлгэж суудаг байна аа.

Э.Бат-Үүлийн "Люмпэнжсэн төрийн балаг" нийтлэлд "Ичгүүргүй байх нь оновчтой хамгаалалт мөн гэдэг люмпэн улстөрчдийн үг бий. Үүнийг мэддэг төрийн томчуул манайд цөөнгүй бий болжээ. Нэн ялангуяа сайд болсон зарим компанийн захирал асангууд үзүүлээд өгнө. Тэд, телевизийн дурангийн өмнө бие биенийхээ хийсэн хэргийг бичиг баримтаар дэлгэн хэрэлдэх, гадаадын парламентын хулхи гишүүнийг зугаацуулан онгоц унагах, гадаадад байгаа эхнэрийнхээ нэр дээр төсвийн мөнгө шилжүүлэн баригдах, үйлдвэрийн ажил хариуцах атлаа концерт зохион байгуулснаа дамлан наймаалах, гамшгаас хамгаалах ёстой нь гамшигт нэрвэгдүүлэх зэргээр шившгээ хутгана" гэсэн байдаг.

Төрийн мөнгөөр тансаглаж, хувьдаа компани байгуулж, сая, саяар нь "бэлгэвч" шахаж, тэрбумаар нууц амрагаа баярлуулж, нууц мөнгөө эхнэрийнхээ дансаар угааж, улсын байшин үнэгүй авч яг үнэндээ өнөөдөр лпюпэнжсэн төрийн балаг 10 жилийн өмнөхөөс илүү аймаар, илүү эрээ цээргүй болжээ. Энэ нь улстөрийн эрүүл, цэвэр цусаар сэлбэх хэрэгтэй болсны илрэл байх. Эс бөгөөс бүгдээрээ энэ чигээрээ дуусах уу?

Ж.НЯМСҮРЭН

 

Ч.Сайханбилэгийг 100 хувь дэмжлээ

УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар Ерөнхий сайдад Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгч Ч.Сайханбилэгийг томилуулах тухай асуудлыг хэлэлцэн гишүүд 100 хувийн саналаар дэмжин, чуулганы хуралдаанд оруулахаар болсон байна. Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчид хандан УИХ-ын гишүүн Н.Батцэрэг асуулт тавьж, улмаар УИХ-ын гишүүн С.Дэмбэрэл нар санал хэлснээр хуралдаан дууслаа.

УИХ-ын нэгдсэн чуулган маргааш 09,00 цагт  эхэлж, Ерөнхий сайдын асуудлыг хэлэлцэнэ.

Г.ДАРЬ